تبلیغات
شهادت عزت ابدى است - عدل چیست؟
 
شهادت عزت ابدى است
شنبه 5 اسفند 1391
عدل چیست؟

چرا از میان صفات خداوند، عدل را مستقلّاً جزءِ اصول دین شمرده‌اند؟
فرق میان «عدالت» و «مساوات»
1- چرا از میان همه صفات، عدل برگزیده شده؟
در این بحث قبل از هر چیز باید این نكته روشن شود كه چرا عدالت كه یكى از صفات خدا است از سوى علماى بزرگ به عنوان یك اصل از اصول پنجگانه دین شناخته شده است؟
خداوند عالم است؛ قادر است؛ عادل است؛ حكیم است؛ رحمان و رحیم و ازلى و ابدى است؛ خالق و رازق است؛ چرا از میان همه صفات، فقط عدالت برگزیده شد، و یكى از اصول پنجگانه دین مقرّر گردید؟
در پاسخ این سؤال مهم باید به چند امر توجّه كرد:
                                  به ادامه مطلب مراجعه کنید

1- عدالت از میان صفات خدا چنان اهمیّتى دارد كه بسیارى از صفات دیگر به آن بازگشت مى‌كند، زیرا «عدالت» به معنى وسیع كلمه قرار دادن هر چیز در جاى خویش است، در این صورت حكیم و رزّاق و رحمان و رحیم و مانند آنها همه بر آن منطبق مى‌گردد.
2- مسئله معاد نیز متّكى به مسئله «عدل الهى» است، رسالت پیامبران، مسئولیّت امامان، نیز با مسئله عدالت خدا ارتباط دارد.
3- در آغاز اسلام اختلافى در مسئله عدالت پروردگار در گرفت:
گروهى از مسلمانان اهل سنّت كه «اشاعره» نامیده مى‌شدند به كلّى منكر عدالت خداوند شدند و گفتند در مورد خدا عدالت و ظلم مفهوم ندارد، تمام عالم هستى ملك اوست و به او تعلّق دارد، و هر كار كند عین عدالت است، آنها حتّى معتقد به حسن و قبح عقلى نبودند، مى‌گفتند عقل ما خوبى و بدى را به تنهایى نمى‌تواند درك كند، حتّى خوبىِ نیكى كردن و بدىِ ظلم. (و از این اشتباهات فراوان داشتند.)
گروه دیگرى از اهل سنّت كه «معتزله» نامیده شدند و تمام جمعیّت «شیعه» معتقد به اصل عدالت در مورد پروردگار بودند و مى‌گفتند او هرگز ظلم و ستم نمى‌كند.
براى جدا شدن این دو گروه از یكدیگر، گروه دوم را «عدلیه» نامیدند كه عدل را به عنوان علامت مكتب خود جزءِ اصول مى‌شمردند و گروه اول «غیر عدلیه»، و شیعه جزءِ عدلیه بود.
شیعه براى مشخّص ساختن مكتب خود از سایر عدلیه، «امامت» را نیز جزء اصول قرار داد.
بنابراین هر كجا سخن از «عدل» و «امامت» است معرف مكتب «شیعه امامیّه» است.
4- از آنجا كه فروع دین همواره پرتوى از اصول دین است، و پرتوعدالت پروردگار در جامعه بشرى فوق‌العاده مؤثّر است، و مهم‌ترین پایه جامعه انسانى را عدالت اجتماعى تشكیل مى‌دهد، انتخاب اصل عدالت به عنوان یك اصل از اصول دین، رمزى است به احیاى عدل در جوامع بشرى و مبارزه با هر گونه ظلم و ستم.
همان‌گونه كه توحید ذات و صفات پروردگار و توحید عبادت و پرستش او نور وحدت و یگانگى و اتّحاد در جامعه انسانى مى‌باشد و توحید صفوف را تقویت مى‌كند.
رهبرى پیامبران و امامان نیز الهام‌بخش مسئله «رهبرى راستین» در جوامع انسانى است. بنابراین، اصل عدالت پروردگار كه حاكم بر كل جهان هستى است رمز و اشاره‌اى به لزوم عدالت در جامعه انسانى در تمام زمینه‌هاست.
عالم بزرگ آفرینش با عدالت برپاست، جامعه بشرى نیز بدون آن پابرجا نخواهد ماند.
***
2- عدالت چیست؟
عدالت داراى دو معنى متفاوت است:
1- معنى وسیع این كلمه همان طور كه گفتیم «قرار گرفتن هر چیز در جاى خویش» است و به تعبیر دیگر موزون بودن و متعادل بودن.
این معنى از عدالت در تمام عالم آفرینش، در منظومه‌ها، در درون اتم، در ساختمان وجود انسان، و همه گیاهان و جانداران حكمفرماست.این همان است كه در حدیث معروف پیامبر صلى الله علیه و آله آمده كه فرموده:
«بالعدل قامت السماوات و الارض؛ به وسیله عدالت آسمان‌ها و زمین برپاست «1»».
فى المثل اگر قواى «جاذبه» و «دافعه» كره زمین، تعادل خود را از دست دهد، و یكى از این دو بر دیگرى چیره شود یا زمین به سوىِ خورشید جذب مى‌شود و آتش مى‌گیرد و نابود مى‌گردد و یا از مدار خود خارج شده و در فضاى بیكران سرگردان و نابود مى‌شود.
این معنى از عدالت همانست كه شاعر در اشعار معروفش گفته است:
عدل چه بود؟ وضع اندر موضعش ظلم چه بود؟ وضع در ناموضعش!
عدل چه بود؟ آب ده اشجار را ظلم چه بود؟ آب دادن خار را!

بدیهى است اگر آب را به پاى بوته گل و درخت میوه بریزند در جاى خود مصرف شده، و این عین عدالت است، و اگر به پاى علف هرزه‌هاى بى‌مصرف و خار بریزند در غیر مورد مصرف شده، و این عین ظلم است.
2- معنى دیگر عدالت «مراعات حقوق افراد» است، و نقطه مقابل آن «ظلم» یعنى حق دیگرى را گرفتن و به خود اختصاص دادن، یا حق كسى را گرفتن و به دیگرى دادن، یا تبعیض قائل شدن، به این ترتیب كه به بعضى حقوقشان را بدهند و به بعضى ندهند.روشن است معنى دوم «خاص» و معنى اوّل معنى «عام» است.
قابل توجّه این‌كه هر دو معنى «عدل» در مورد خداوند صادق است هر چند در این مباحث بیشتر معنى دوم منظور است.
معنى عدالت خداوند این است كه نه حق كسى را از بین مى‌برد، و نه حق كسى را به دیگرى مى‌دهد. و نه در میان افراد تبعیض قائل مى‌شود، او به تمام معنى عادل است، و دلائل عدالت او را در بحث آینده خواهیم دانست.
«ظلم» خواه به گرفتن حق كسى باشد، یا دادن حق كسى به دیگرى، و یا اجحاف و تبعیض در مورد ذات پاك خدا راه ندارد.
او هرگز نیكوكار را مجازات نمى‌كند، بدكار را تشویق نمى‌نماید، كسى را به گناه دیگرى مؤاخذه نمى‌كند و تر و خشك را هرگز باهم نمى‌سوزاند.
حتّى اگر در یك جامعه بزرگ همه خطاكار باشند جز یك نفر، خدا حساب آن یك نفر را از دیگران جدا مى‌كند، و او را در مجازات در كنار گناهكاران قرار نمى‌دهد.
و این‌كه جمعیّت «اشاعره» گفته‌اند اگر خدا همه پیامبران را به دوزخ بفرستد، و همه بدكاران و جانیان را به بهشت، ظلم نیست، سخن گزاف و زشت و شرم‌آور و بى‌پایه‌اى است، و عقل هر كس آلوده به خرافات و تعصّب نباشد، به زشتى این سخن گواهى مى‌دهد.3- فرق میان مساوات و عدالت
نكته مهم دیگرى كه اشاره به آن در این بحث لازم است این است كه گاهى «عدالت» با «مساوات» اشتباه مى‌شود و گمان مى‌رود معنى عدالت آنست كه رعایت مساوات شود، در حالى كه چنین نیست.
در عدالت هرگز مساوات شرط نیست، بلكه استحقاق و اولویت‌ها باید در نظر گرفته شود.
فى‌المثل عدالت در میان شاگردان یك كلاس این نیست كه به همه آنها نمره مساوى دهند و عدالت در میان دو كارگر این نیست كه هر دو مزد مساوى دریافت دارند، بلكه عدالت به این است كه هر شاگردى به اندازه معلومات و لیاقتش، و هر كارگرى به اندازه كار و فعّالیّتش «نمره» یا «مزد» دریافت دارد.
در عالم طبیعت نیز عدالت، به معنى وسیع همین است، اگر قلب یك بالن (نهنگ عظیم دریایى) كه حدود یك تن وزن دارد! با قلب یك گنجشك كه شاید یك گرم بیشتر نباشد مساوى بود عدالت نبود، و اگر ریشه یك درخت تنومند بسیار بلند با ریشه یك نهال بسیار كوچك مساوى باشد عدالت نیست و عین ظلم است.
عدالت آن است كه هر موجودى به میزان حق و استعداد و لیاقت خود سهمى دریافت دارد.


نوع مطلب : اصول عقائد، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
چهارشنبه 23 اسفند 1391 23:08
سلام علیکم:

تا کسی رخ ننماید، نبرد دل ز کسی
دلبر ما، دل ما برد و به ما رخ ننمود...

اللهم عجل لولیک الفرج. . .

به روزیم ومنتظر نگاه پرمهرتون

سه شنبه 15 اسفند 1391 18:05
مردم همه دینشان به باد است اینجا
دکان فروش دین زیاد است اینجا
شرمنده که کمتر از شما میگوییم
بازار شما کمی کساد است اینجا
"اللهم عجل لولیک الفرج"
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
1**
ساعت فلش مذهبی 2*
3* 4** 5** 7** 8*******